Tải xuống
← Tất cả bài viết

"Fan" hay "han"? Vì sao /f/ và /h/ dễ bị lẫn vào nhau

Thử đọc to lần lượt fan rồi han. Nếu hai từ nghe gần như giống hệt nhau, đó không phải do tai bạn — mà vì bạn đang gộp hai âm được tạo ra ở hai vị trí hoàn toàn khác nhau trong khoang miệng: /f/ và /h/.

Một tiếng cọ xát xảy ra ở môi, một tiếng khác xảy ra sâu trong cổ họng

/f/ là âm xát môi-răng: răng trên chạm nhẹ vào môi dưới, luồng hơi bị đẩy qua khe hẹp đó. Tiếng cọ xát phát sinh ngay ở đó, phía trước miệng — nhìn thấy được trong gương và cảm nhận được bằng mu bàn tay như một luồng hơi tập trung.

/h/ là âm xát thanh hầu: môi, lưỡi, răng đều không làm gì cả. Miệng đã sẵn sàng vào hình dạng của nguyên âm tiếp theo, còn tiếng cọ xát phát sinh sâu trong cổ họng, ở thanh môn. Về cơ bản đây chỉ là một hơi thở ra nghe được, môi không hề chuyển động.

Nghe hơi giống nhau ở cảm giác "có hơi", nhưng nơi phát ra hoàn toàn trái ngược

Thử đọc các cặp này trước gương. Với các từ có /f/, răng trên phải chạm rõ vào môi dưới. Với các từ có /h/, môi hoàn toàn không được cử động — âm thanh phải phát ra từ cổ họng mở. Nếu môi bạn trông giống hệt nhau ở cả hai danh sách, nghĩa là bạn đang dùng cùng một động tác cho hai âm vị khác nhau.

Vì sao đúng cặp âm này lại hay bị lẫn

Tiếng Việt có cả /f/ (ghi bằng "ph") và /h/, nhưng cả hai đều dễ bị đọc lướt qua trong lời nói nhanh, vì tiếng Việt không có phụ âm cuối nào tương tự để buộc phải giữ động tác đầu âm tiết thật rõ. Khi gặp các nguyên âm lạ trong tiếng Anh như /eə/ trong hair hay /əʊ/ trong hold, sự chú ý dồn hết vào nguyên âm, còn phụ âm đầu — vốn chỉ cần "có tiếng hơi" — bị làm cho qua loa, khiến /f/ và /h/ nghe na ná nhau dù bản thân tiếng Việt phân biệt chúng khá rõ.

Cách luyện: kiểm tra động tác trước, rồi mới tin vào tai

Đừng vội cố "nghe" cho ra sự khác biệt — hãy kiểm tra xem miệng có đang làm hai động tác khác nhau hay không. Với từ có /f/, xác nhận răng có chạm môi không. Với từ có /h/, xác nhận môi có đứng yên hoàn toàn trong khi âm phát ra từ cổ họng không. Luyện các cặp như fair/hair, fill/hill liên tiếp nhau, giữ nguyên âm y hệt và chỉ thay đổi động tác mở đầu. Khi động tác đã khác nhau rõ ràng, tai sẽ tự điều chỉnh theo.

Không chắc một từ cần tiếng cọ xát ở môi /f/ hay ở cổ họng /h/? PHONO đọc bất kỳ đoạn tiếng Anh nào qua camera và chú thích phiên âm quốc tế cho từng từ, kèm giọng Mỹ và Anh để so sánh.