Cap hay gap? Sự khác biệt giữa /k/ và /g/ không nằm ở "rung dây thanh"

Người nhầm cap với gap, hay curl với girl, thường được khuyên sờ vào cổ họng để kiểm tra dây thanh: g rung, k không rung. Đặt tay lên cổ, thấy cả hai từ đều gần như không rung — thế là càng rối hơn.

Lý do: âm /g/ đầu từ trong tiếng Anh nhiều khi gần như không hữu thanh

/k/ và /g/ đều là âm tắc ngạc mềm, phát âm cùng vị trí, cùng cách. Gọi chúng là "vô thanh" và "hữu thanh" khiến người ta nghĩ /g/ phải rung liên tục từ đầu đến cuối. Nhưng trong tiếng Anh thực tế, /g/ ở đầu âm tiết có trọng âm thường chỉ rung rất ngắn và yếu, đôi khi không rung chút nào. Nó giống "âm k không bật hơi" hơn là âm g hữu thanh trọn vẹn như trong tiếng Pháp hay Tây Ban Nha.

Thứ thực sự phân biệt cap với gap là hai yếu tố khác.

Thứ nhất: k bật hơi, g thì không bao giờ

/k/ ở đầu âm tiết có trọng âm, khi mở ra sẽ bật ra một luồng hơi rõ rệt — đó là hiện tượng bật hơi (aspiration). /g/ không bao giờ có luồng hơi này.

• cap /kæp/ — sau k có một luồng hơi nhỏ bật ra
• gap /gæp/ — g mở ra gọn gàng, không có hơi

Thử ngay: đặt lòng bàn tay cách miệng vài centimet rồi nói cap — bạn sẽ cảm nhận hơi thổi vào tay. Với gap thì gần như không có gì. Đây cũng là cách kiểm tra dùng được cho pin và bin.

Thứ hai: nguyên âm sau k ngắn hơn, sau g dài hơn

Tiếng Anh có quy luật chung: nguyên âm bị rút ngắn trước phụ âm vô thanh và giữ dài hơn trước phụ âm hữu thanh. /k/ tính là vô thanh, /g/ tính là hữu thanh:

• nguyên âm trong coat /kəʊt/ ngắn hơn rõ rệt so với goat /gəʊt/
• so sánh back với bag cũng cho kết quả tương tự

Người bản ngữ không hề ý thức mình đang dùng manh mối này, nhưng nó đáng tin cậy hơn nhiều so với độ rung, nhất là khi nói nhanh.

Các cặp từ nên luyện so sánh

• cap /kæp/ — gap /gæp/
• class /klɑːs/ — glass /glɑːs/
• curl /kɜːl/ — girl /gɜːl/
• cold /kəʊld/ — gold /gəʊld/
• kill /kɪl/ — gill /gɪl/

Đọc mỗi cặp ba lần liên tiếp, chỉ điều chỉnh hai điều: với k thì bật hơi và nguyên âm ngắn, với g thì không bật hơi và nguyên âm dài hơn một chút. Đừng cố tìm độ rung nữa — ở tốc độ nói bình thường, nó không hề tồn tại để bạn tìm thấy.

PHONO đọc bất kỳ đoạn tiếng Anh nào qua camera và đánh dấu phiên âm quốc tế cho từng từ, kèm giọng Mỹ và Anh để so sánh.