close đọc là s hay z? Khi danh từ biến thành động từ, phụ âm cuối bỗng hữu thanh

Bạn đã biết house nghĩa là "ngôi nhà", và từ này cũng dùng được như động từ: "to house refugees" (cung cấp chỗ ở cho người tị nạn). Hai từ này viết giống hệt nhau. Điều bạn có thể chưa để ý là chúng không đọc giống nhau.

Danh từ house kết thúc bằng /s/, âm vô thanh — chỉ có hơi thoát ra, dây thanh không rung. Động từ house kết thúc bằng /z/, hữu thanh — vị trí lưỡi y hệt, nhưng lần này dây thanh rung lên. Đọc liền hai từ, bạn sẽ nghe rõ sự khác biệt ngay: /haʊs/ đối lại /haʊz/.

Đây không phải bạn nghe nhầm, cũng không phải ngoại lệ. Đây là một quy luật khá đều đặn trong tiếng Anh: cả một nhóm cặp danh từ/động từ chuyển phụ âm cuối sang hữu thanh khi từ đó chuyển từ danh từ sang động từ.

Quy luật 1: từ kết thúc bằng -se — danh từ /s/, động từ /z/

• use — danh từ /juːs/ ("what's the use"), động từ /juːz/ ("to use something")
• close — tính từ/trạng từ /kləʊs/ ("close to the station"), động từ /kləʊz/ ("close the door")
• abuse — danh từ /əˈbjuːs/, động từ /əˈbjuːz/
• excuse — danh từ /ɪkˈskjuːs/, động từ /ɪkˈskjuːz/

Để ý từ close: cách viết hoàn toàn không đổi. Chỉ riêng đặc điểm hữu thanh hay vô thanh đó mới là tín hiệu duy nhất cho người nghe biết bạn đang muốn nói tính từ hay động từ. Nếu bạn đọc cả hai đều là /kləʊs/, câu vẫn đúng ngữ pháp — nhưng người bản ngữ sẽ mất một khoảnh khắc để đoán bạn đang muốn nói từ nào.

Quy luật 2: một số cặp còn đổi luôn cả cách viết

advice (danh từ, "lời khuyên") đọc là /ədˈvaɪs/. advise (động từ, "khuyên") đọc là /ədˈvaɪz/. Việc đổi c thành s trong chính tả gần như là một gợi ý cài sẵn: âm cũng chuyển từ vô thanh sang hữu thanh. Device/devise cũng hoạt động theo cách tương tự.

Không chỉ dừng ở /s/

Cùng một logic hữu thanh hóa này còn xuất hiện ở những cặp phụ âm khác:

• f → v: belief (danh từ /bɪˈliːf/) → believe (động từ /bɪˈliːv/); shelf (/ʃelf/) → shelve (/ʃelv/); half (/hɑːf/) → halve (/hɑːv/)
• θ → ð: teeth (danh từ, số nhiều /tiːθ/) → teethe (động từ, "a baby teething" /tiːð/); mouth (danh từ /maʊθ/) → mouth (động từ, "to mouth the words" /maʊð/)

Điểm chung của /s-z/, /f-v/ và /θ-ð/: ở mỗi cặp, lưỡi và miệng ở đúng cùng một vị trí. Khác biệt duy nhất là dây thanh có rung hay không. Thói quen "danh từ chuyển động từ thì hữu thanh hóa" này còn lâu đời hơn phần lớn quy tắc chính tả hiện nay — đây là dấu vết còn sót lại từ một giai đoạn phát âm cũ hơn của tiếng Anh, vô tình rơi đúng vào những cặp vô thanh/hữu thanh này.

Cách áp dụng

Không phải cặp danh từ/động từ nào viết giống nhau cũng đổi âm như vậy (walk và name đọc giống hệt nhau ở cả hai dạng) — quy luật này chỉ áp dụng cho từ kết thúc bằng s, f hoặc th. Lần tới gặp house, use, close hay belief, hãy kiểm tra từ loại trước, rồi kiểm tra xem âm cuối nên vô thanh hay hữu thanh. Hai bước kiểm tra nhanh, và phát âm không còn là chuyện đoán mò nữa.

Không chắc một từ kết thúc bằng /s/ hay /z/, vô thanh hay hữu thanh? PHONO chỉ cần chụp ảnh hoặc dán văn bản tiếng Anh là chú thích IPA cho từng từ — kể cả những thay đổi âm đi kèm khi từ loại thay đổi — nghe và so sánh trực tiếp giọng Anh lẫn giọng Mỹ. https://apps.apple.com/us/app/phono-english-phonetics-ipa/id6783243417