Hai chữ cái, một âm duy nhất: vì sao "ph" trong photo chỉ đọc là /f/

phone, photo, elephant — chắc bạn đã quen mắt với những từ này từ hồi đi học, và phát âm đúng gần như theo phản xạ. Nhưng nếu ai đó hỏi vì sao "ph" lại đọc như vậy, không ít người sẽ khựng lại. Đó là p cộng h? Hay là một quy tắc khác?

Quy tắc rất đơn giản và gần như không có ngoại lệ: trong đại đa số từ tiếng Anh, ph chỉ đại diện cho một phụ âm duy nhất, /f/ — giống hệt chữ cái f, không có chút dấu vết nào của /p/ hay /h/.

Nghe trước, hiểu quy tắc sau

• phone /fəʊn/ — không phải "pê-hôn", chỉ là /f/ bình thường
• photo /ˈfəʊtəʊ/
• elephant /ˈelɪfənt/ — ph ở giữa từ vẫn là /f/
• philosophy /fɪˈlɒsəfi/ — một từ có hai chỗ "ph", cả hai đều là /f/
• physics /ˈfɪzɪks/
• graph /ɡrɑːf/, paragraph /ˈpærəɡrɑːf/
• phrase /freɪz/
• dolphin /ˈdɒlfɪn/

Đọc liền một mạch danh sách trên: dù ph nằm ở đầu, giữa hay cuối từ, quy luật vẫn không đổi. Đây là một trong số ít quy tắc chính tả tiếng Anh gần như không có ngoại lệ.

Nguồn gốc: dấu vết tiếng Hy Lạp trong chính tả tiếng Anh

Gần như toàn bộ những từ trên đều bắt nguồn từ gốc Hy Lạp cổ — phōnē (âm thanh), phōs (ánh sáng), philo (tình yêu), physis (tự nhiên), graphein (viết). Tiếng Hy Lạp có một chữ cái tên là phi (φ), và khi tiếng Latin cổ điển phiên âm các từ Hy Lạp, φ được viết bằng hai chữ Latin p và h. Nhưng đó chỉ là quy ước về cách viết — bản thân âm phi khi ấy đã phát âm gần với /f/ rồi. Tiếng Anh thừa hưởng những từ này qua tiếng Latin và tiếng Pháp, giữ nguyên cách viết ph gốc Hy Lạp, nhưng đọc bằng phụ âm tiếng Anh gần nhất, tức /f/. Nói cách khác, ph chưa bao giờ là "hai âm ghép lại" — ngay từ đầu nó đã chỉ đại diện cho một âm.

Trường hợp duy nhất chúng tách riêng

Khi một từ được ghép từ hai phần độc lập, và tình cờ phần trước kết thúc bằng p còn phần sau bắt đầu bằng h, hai chữ cái này vẫn giữ nguyên riêng biệt, không hòa thành /f/. Ví dụ haphazard, ghép từ hap (sự tình cờ) + hazard (mối nguy), đọc là /hæpˈhæzəd/, với /p/ thật và /h/ thật nằm cạnh nhau ở ranh giới hai phần. Cách kiểm tra rất đơn giản: nếu một từ tách rõ được thành hai phần có nghĩa riêng, p và h nhiều khả năng đọc tách; còn nếu ph nằm trong một gốc Hy Lạp không thể tách rời (phon-, phot-, phil-, phys-, graph-), thì luôn luôn là /f/.

Luyện tập: bỏ thói quen muốn tách ph ra

Gặp một từ dài, lạ như philosophical hay phenomenon, nhiều người có phản xạ muốn đọc tách p và h ra trong tích tắc. Cách khắc phục không phải là học thuộc thêm thật nhiều từ, mà là nhận ra ngay gốc Hy Lạp: phi-, phe-, pho-, phy- ở đầu âm tiết — thấy là đọc liền thành /f/. phenomenon /fəˈnɒmɪnən/, philosophical /ˌfɪləˈsɒfɪkəl/.

Không chắc ph, gh hay ch trong một từ bạn chưa từng nói ra miệng thì đọc thế nào? PHONO chỉ cần chụp camera vào đoạn tiếng Anh bất kỳ là hiện phiên âm IPA cho từng từ, nghe được cả giọng Anh-Anh và Anh-Mỹ. https://apps.apple.com/us/app/phono-english-phonetics-ipa/id6783243417