"Give up" nhấn vào "up" — vậy sao "a breakup" lại không?

Bạn đã biết nghĩa của give up, turn off, look up từ lâu. Nhưng khi nói ra, có gì đó vẫn nghe hơi sai — không phải vì phát âm sai, mà vì trọng âm đang rơi nhầm chỗ.

Khi là động từ, trọng âm rơi vào giới từ/trạng từ đi kèm

Đây là quy tắc gần như không ai dạy: với cụm động từ — động từ cộng với giới từ/trạng từ (up, off, down, out, on...) —, khi dùng như một động từ, trọng âm rơi vào từ đi sau, chứ không phải động từ.

• give up → give UP /ɡɪv ˈʌp/, không phải GIVE up
• turn off → turn OFF /tɜːn ˈɒf/
• look up → look UP /lʊk ˈʌp/
• break down → break DOWN /breɪk ˈdaʊn/

Ngay cả khi có đại từ chen vào giữa — turn it off, look it up — trọng âm vẫn rơi vào từ cuối, còn đại từ đọc lướt nhẹ.

• turn it off → /tɜːn ɪt ˈɒf/
• look it up → /lʊk ɪt ˈʌp/

Khi thành danh từ, trọng âm chuyển lên đầu

Cũng hai từ đó, khi trở thành danh từ — thường viết liền thành một từ — quy tắc đảo ngược hoàn toàn: trọng âm chuyển lên đầu, phần sau bị nén lại.

• a breakup /ˈbreɪkʌp/, a checkout /ˈtʃekaʊt/, a workout /ˈwɜːkaʊt/, a turnoff /ˈtɜːnɒf/, a comeback /ˈkʌmbæk/

So sánh: to break up (động từ — việc chia tay đang diễn ra) và a breakup (danh từ — cuộc chia tay như một sự kiện). Đây cùng logic với record/present, chỉ khác là ở đây "từ" thực chất là hai từ ghép lại.

Vì sao điều này quan trọng

Nói GIVE up thay vì give UP nghe như đang đọc từng từ trong một danh sách. Quan trọng hơn, trọng âm ở đây làm luôn nhiệm vụ ngữ pháp: cùng hai từ đó, nhấn khác chỗ sẽ báo cho người nghe biết đây là cụm động từ hay danh từ — nhấn sai, người nghe sẽ khựng lại một nhịp để hiểu.

Quy tắc này cũng áp dụng cho cụm động từ ba từ: look forward to, put up with — trọng âm rơi vào giới từ, không phải động từ đứng đầu.

Cách luyện tập: chọn một câu có cụm động từ, cố tình đọc từ cuối to và dài hơn hẳn động từ: Please turn the music down, chứ không phải Please TURN the music down. Ngược lại, với dạng danh từ: nén phần sau lại, dồn hết trọng âm lên đầu — WORKout là đúng, workOUT là sai.

Không chắc từ nào trong cụm động từ cần nhấn trọng âm? PHONO đọc bất kỳ văn bản tiếng Anh nào qua camera và chú thích phiên âm quốc tế cho từng từ kèm trọng âm, có cả giọng Anh-Anh và Anh-Mỹ để so sánh. https://apps.apple.com/us/app/phono-english-phonetics-ipa/id6783243417