Vì sao "sheep" cứ nghe thành "cheap": âm kéo dài được và âm không kéo dài được

Tiếng Việt có âm ch (cha, chợ, chào), nghe khá gần với /tʃ/ trong tiếng Anh, nhưng âm /ʃ/ thì không có một chữ cái cố định tương ứng — tuỳ vùng miền, s được đọc gần với /s/ (miền Bắc) hoặc hơi cong lưỡi giống /ʂ/ (miền Nam), không âm nào trùng khớp hoàn toàn với /ʃ/ tiếng Anh. Kết quả là sh trong tiếng Anh dễ bị đọc lẫn với ch quen thuộc hơn — sheep nghe thành cheap, wash nghe thành watch.

/ʃ/ là âm xì liên tục, giữ được lâu tuỳ ý

Để phát âm /ʃ/, lưỡi đưa gần vòm miệng ngay sau răng trên, để lại một khe hẹp cho luồng khí thoát ra liên tục. Đây là âm xát (fricative) — chỉ cần còn hơi, có thể kéo dài âm này bao lâu cũng được: shhhhh, giống như suỵt ai đó im lặng.

/tʃ/ là âm bít lại rồi bung ra một lần, không thể kéo dài

Để phát âm /tʃ/, đầu lưỡi trước hết chặn hoàn toàn luồng khí ở phía sau răng trên (giống hệt động tác của /t/), rồi bật ra đột ngột thành một /ʃ/ ngắn. Đây là âm tắc xát (affricate) — bít rồi bung, một sự kiện tức thời, không thể kéo giãn.

Cách tự kiểm tra: thử giữ âm 2 giây

Với sheep, âm sh kéo dài thoải mái mà từ không hề thay đổi: "shhhh-íp". Với cheap thì không được — hễ cố kéo dài, cái bật ra chỉ còn là một âm sh kéo dài không có phần bít đầu, và từ đã lặng lẽ biến thành sheep.

Những cặp từ chỉ khác nhau ở đúng động tác này

• sheep /ʃiːp/ — cheap /tʃiːp/
• wash /wɒʃ/ — watch /wɒtʃ/
• wish /wɪʃ/ — witch /wɪtʃ/
• shoe /ʃuː/ — chew /tʃuː/
• share /ʃeə/ — chair /tʃeə/

Vì sao lại nhầm theo hướng này

Vì tiếng Việt không có một âm vị /ʃ/ ổn định và quen thuộc như /tʃ/, lưỡi có xu hướng ngả về động tác đã quen — bít rồi bung — ngay cả khi từ tiếng Anh chỉ cần một luồng khí liên tục. Nói cách khác, phản xạ ch dễ lấn sang cả những chỗ đáng lẽ chỉ cần sh.

Cách luyện tập

Trước tiên luyện riêng /ʃ/: she, shop, wish, fish — cố tình giữ âm đầu lâu hơn mức cần thiết, đến khi thật sự cảm nhận được luồng khí liên tục không hề bị chặn. Sau đó luyện riêng /tʃ/ — chip, chop, watch, catch — nhấn mạnh động tác bít lưỡi trước khi bật ra. Chỉ khi cả hai đã thành hai động tác rõ ràng khác nhau, mới đọc xen kẽ các cặp từ ở trên: sheep-cheap-sheep-cheap, mỗi lần kiểm tra xem mình có thực sự bít lưỡi lại hay không.

Không chắc một từ bắt đầu bằng âm kéo dài được hay âm bị cắt đột ngột? PHONO chỉ cần chụp camera vào đoạn tiếng Anh bất kỳ là hiện phiên âm IPA cho từng từ, nghe được cả giọng Anh-Anh và Anh-Mỹ để so sánh. https://apps.apple.com/us/app/phono-english-phonetics-ipa/id6783243417