Bạn có đang phát âm "shirt" và "short" bằng cùng một nguyên âm suốt bao lâu nay không?

Có một cặp từ khiến người học tiếng Anh vấp phải năm này qua năm khác, dù đã tra từ điển bao nhiêu lần: shirt (áo sơ mi) và short (thấp, ngắn). Nhầm lẫn hai từ này vào đúng lúc không nên nhầm có thể khiến "I bought a new shirt" nghe như một câu nói về chiều cao của ai đó. Vấn đề không phải ở chính tả — hai từ này dùng hai nguyên âm hoàn toàn khác nhau, và rất có thể cả hai đều không tồn tại y hệt như vậy trong tiếng Việt.

Hai nguyên âm, hai hình dạng miệng khác hẳn nhau

Shirt mang âm /ɜː/. Short mang âm /ɔː/. Trên giấy chỉ khác nhau một ký hiệu, nhưng trong miệng thì khác nhau một trời một vực.

• /ɜː/ (shirt, bird, turn, nurse, her): môi thả lỏng, không bè ra cũng không tròn lại. Lưỡi nằm ở giữa khoang miệng, không đưa ra trước cũng không lùi ra sau, giữ nguyên vị trí đó với một chút âm sắc "r" từ đầu đến cuối.
• /ɔː/ (short, north, door, walk, talk): môi đưa rõ ra phía trước và tròn lại, lưỡi lùi về sau và nâng lên. Đây là nguyên âm sau, tròn môi.

Dấu hiệu nhanh nhất để phân biệt: môi có tròn lại hay không. Đưa ra trước và tròn → /ɔː/. Thả lỏng, không làm gì đặc biệt → /ɜː/.

Tiếng Việt không có đối lập này

Hệ thống nguyên âm tiếng Việt không có nguyên âm trung tâm kéo dài như /ɜː/, cũng không có nguyên âm mang sắc thái "r" — âm "r" trong tiếng Việt luôn được phát ra rõ ràng, tách biệt, chứ không hòa vào nguyên âm đứng trước. Vì vậy nhiều người học thay /ɜː/ bằng một âm "ơ" mơ hồ kèm theo âm "r" rõ rệt phía sau, trong khi ở /ɜː/ và /ɔː/ tiếng Anh, âm "r" đó không bao giờ được bật rõ như vậy. Với /ɔː/, âm "o" trong tiếng Việt khá gần, nhưng thường được phát ngắn hơn và môi tròn ít hơn so với bản tiếng Anh.

Cặp đối lập tối thiểu giúp tai nghe ra sự khác biệt

• turn /tɜːn/ (xoay) — torn /tɔːn/ (bị rách)
• burn /bɜːn/ (đốt) — born /bɔːn/ (được sinh ra)
• fern /fɜːn/ (dương xỉ) — fawn /fɔːn/ (hươu con)
• curl /kɜːl/ (lọn tóc xoăn) — call /kɔːl/ (gọi điện)
• her /hɜː/ (cô ấy) — hall /hɔːl/ (sảnh, không có âm "r" trong tiếng Anh Anh)

Hãy bắt đầu bằng cách phóng đại: ở cột bên trái, giữ môi hoàn toàn thả lỏng, không tròn chút nào. Ở cột bên phải, chúm môi tròn thật rõ, gần như sắp huýt sáo. Khi tai đã phân biệt được hai hình dạng miệng này chỉ qua âm thanh, hãy đưa động tác về mức tự nhiên.

Chưa chắc một từ nên đọc /ɜː/ hay /ɔː/? PHONO đọc bất kỳ đoạn tiếng Anh nào qua camera và gắn phiên âm IPA cho từng từ, có cả giọng Anh-Anh và Anh-Mỹ để so sánh. https://apps.apple.com/us/app/phono-english-phonetics-ipa/id6783243417