Không ai nói "rock AND roll" với and đầy đủ — liên từ cũng bị rút gọn

Việc giới từ và trợ động từ bị rút gọn thì nhiều người đã biết: to thành /tə/, can thành /kən/. Nhưng đến and, or, than, as, phản xạ thường quay lại dạng "từ điển" — /ænd/, /ɔː/, /ðæn/, /æz/, đọc trọn từng âm tiết.

Điều này dễ hiểu: liên từ nối hai thứ lại với nhau nên có vẻ quan trọng, cần đọc rõ. Nhưng trong nhịp trọng âm của tiếng Anh, liên từ nằm đúng nhóm với giới từ và trợ động từ: từ ngữ pháp, không mang nội dung, vốn sinh ra để không nhận trọng âm. Thông tin thật sự nằm ở những từ hai bên liên từ, không phải ở bản thân liên từ.

"And" gần như luôn co lại chỉ còn một âm mũi

Dạng đầy đủ là /ænd/. Trong lời nói liên tục, trước tiên mất âm d, còn lại /ən/, và thường đi xa hơn nữa — nguyên âm cũng biến mất, chỉ còn /n/ dính vào phụ âm trước đó.

• rock and roll → /ˌrɒk ən ˈrəʊl/, nói nhanh thường chỉ còn /rɒk n rəʊl/
• fish and chips → /ˌfɪʃ ən ˈtʃɪps/
• bread and butter → /ˌbred ən ˈbʌtə/

Đây không phải nói ẩu — nó đã trở thành chuẩn đến mức cách viết cũng thay đổi theo: rock 'n' roll chỉ là ghi lại đúng âm thanh vẫn nghe thấy. Nếu lúc nào cũng đọc and thành /ænd/ rõ ràng, câu nói sẽ nghe như đang đọc văn bản chứ không phải đang trò chuyện.

"Or", "than", "as" theo cùng quy luật, co về /ə/

• or đứng riêng là /ɔː/, dạng yếu là /ər/: sooner or later → /ˈsuːnər ə ˈleɪtə/
• than đứng riêng là /ðæn/, dạng yếu là /ðən/: bigger than me → /ˈbɪɡə ðən miː/
• as đứng riêng là /æz/, dạng yếu là /əz/: as soon as possible → /əz suːn əz ˈpɒsəbl/

Cơ chế giống hệt to, of, can: nguyên âm trượt về phía schwa, phụ âm bị lược bỏ ở bất cứ đâu ngữ pháp cho phép. Điều này ít khi được dạy riêng vì tài liệu thường chỉ xếp giới từ vào nhóm "function words" và bỏ qua liên từ, dù chúng hoạt động y hệt.

Vì sao điều này gây khó khi nghe

Đọc as soon as possible đầy đủ từng từ sẽ ra bốn âm tiết rõ ràng. Nhưng trong lời nói thật, thường chỉ có hai điểm trọng âm — soon và possible — còn hai chữ as lướt qua gần như không còn nguyên âm riêng. Chờ đợi một phiên bản rõ ràng chưa từng tồn tại chính là lý do dẫn đến cảm giác "từ nào cũng biết mà nghe không hiểu câu".

Cách luyện: tìm trọng âm thật trước

Chọn một cụm từ có liên từ, khoanh tròn những từ mang nghĩa thật sự — thường là danh từ, động từ, tính từ — rồi để liên từ co lại bên cạnh, không chiếm một nhịp riêng.

Thử với bigger than me: đọc ba từ với trọng lượng bằng nhau trước, sau đó đọc lại, chỉ giữ bigger và me đầy đủ, còn than co lại thành /ðən/ gần như không nghe thấy. Bản thứ hai mới là âm thanh của lời nói tự nhiên.

Không chắc từ nào trong câu mang trọng âm, hay một từ ngữ pháp nhỏ bị rút gọn thế nào? PHONO đọc bất kỳ văn bản tiếng Anh nào qua camera và đánh dấu phiên âm IPA kèm trọng âm cho từng từ, kèm phát âm Anh - Mỹ để so sánh.